Τα Κοινά Χαρακτηριστικά της Δυσλεξίας με
τις Μαθησιακές Δυσκολίες στον Αυτισμό

Πολλές φορές ο Αυτισμός είναι "αόρατος", αλλά τα προβλήματα και οι δυσκολίες που
βιώνει ένας αυτιστικός μαθητής είναι πολύ εύκολα ορατά.

Έτσι η δυσλεξία, η υπερκινητικότητα, η διάσπαση προσοχής (ΔΕΠ-Υ) είναι σε πολλές
περιπτώσεις, μερικές απο τις διαγνώσεις που θα λάβει πρώτα ο μαθητής και που
δυστυχώς δεν είναι παρά ένα μικρό ορατό κομμάτι του όλου "παγόβουνου" που είναι ο
αυτισμός του. Το μεγαλύτερο κομμάτι του όμως είναι κάτω απο την επιφάνεια και έτσι
αόρατο σε αυτούς που δεν μπορούν να αναγνωρίσουν σωστά την όλη εικόνα του
αυτισμού ώστε να κάνουν και σωστά την διάγνωσή του.

Το αστείο όμως είναι, ότι άμα κοιτάξουμε όλα όσα έχουν  ανακαλυφθεί για την δυσλεξία
θα δούμε πως ουσιαστικά είναι τα ίδια χαρακτηριστικά με αυτά του τρόπου σκέψης και
κατανόησης της πραγματικότητας των αυτιστικών. Η ομοιότητα είναι σαν να μιλάμε για
δύο δίδυμα αδέλφια την Δυσλεξία και τον Αυτισμό, εκ των οποίων η Δυσλεξία φέρει μιά
πιό ευρεία κατανόηση ενώ ο Αυτισμός το βαρύ στίγμα.

Όμως τα άτομα που έχουν διάγνωση δυσλεξίας μπορεί και να είναι αυτιστικοί υψηλής
λειτουργικότητας ή Asperger, αλλά παραμένουν για πολλά χρόνια αόρατοι μέχρι που
κάποιο άλλο χαρακτριστικό του αυτισμού τους όπως η κατάθλιψη, ή τα ξεσπάσματα
άγχους/θυμού να αναγκάσουν την επανεξέταση της αρχικής διάγνωσης της δυσλεξίας
ή/και ΔΕΠ-Υ.

Η αντιμετώπιση της δυσλεξίας και των άλλων μαθησιακών προβλημάτων βασίζεται σε
πολλά κοινά χαρακτηριστικά με τον τρόπο αντιμετώπισης των δυσκολιών και
προβλημάτων που παρουσιάζει ένας αυτιστικός μαθητής.

Οι μαθητές με δυσλεξία όπως και οι αυτιστικοί μαθητές, παρόλο που έχουν αυξημένη
οπτική, ακουστική και διανοητική αντίληψη, βιώνουν συνεχή απογοήτευση στον
ακαδημαϊκό τομέα.

Επείσης όπως και με τον αυτισμό, είναι ευρέως γνωστό ότι οι ερευνητές και οι
ακαδημαϊκοί διαφωνούν μεταξύ τους για τα αίτια που προκαλούν τα συμπτώματα της
δυσλεξίας. Σχεδόν όλα τα παραδοσιακά αποτελέσματα των ερευνών για την δυσλεξία
μας έχουν δώσει πολλές θεωρητικές μελέτες και λιγοστούς ή καθόλου τρόπους
ουσιαστικής αντιμετώπισης.

Είναι πραγματικά ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε ότι όπως και με τον αυτισμό, το
περιεχόμενο των μελετών αυτών είναι πολύπλοκο και τις περισσότερες φορές δυσνόητο
και έχει εξυπηρετήσει μέχρι τώρα ελάχιστα και περισσότερο μάλλον σαν οδηγός προς το
άγνωστο παρ' όλο που έχουν εφευρεθεί πολλών ειδών θεραπείας και προσέγγισης που
δεν προσφέρουν τίποτα ουσιαστικό.

Ένα από τα βασικά ορατά χαρακτηριστικά που έχουν οι δυσλεκτικοί κοινό με τους
αυτιστικούς είναι ο διαφορετικός τρόπος που διαχειρίζονται τις αισθητηριακές και τις
αντιληπτικές τους ικανότητες. 'Εχουν δηλαδή έναν τρόπο σκέψης και κατανόησης του
κόσμου γύρο τους και της πραγματικότητας, που είναι ριζικά διαφορετικός απο τους μη
δυσλεξικούς/μη αυτιστικούς (νευροτυπικούς).

Και αυτή η διαφορά υπογραμίζεται με το γεγονός ότι το μεγάλο επίτευγμα των ερευνών
για την δυσλεξία έγκειται στο ότι ανακάλυψαν ότι η δυσλεξία αλλά και άλλες μαθησιακές
δυσκολίες ΔΕΝ πηγάζουν από κάποια
δυσλειτουργία ή ζημιά του εγκεφάλου αλλά
από μια ξεχωριστή αντιληπτική ικανότητα
.

Το υπόβαθρο της θεωρίας ότι τα συμπτώματα της δυσλεξίας προέρχονται από οργανικά
ή βιολογικά αίτια μπαίνει πλέον υπό αμφισβήτηση έχοντας υπόψη τα πιο κάτω
δεδομένα:

Η λειτουργικότητα εξαρτάται και ορίζεται από τη δομή. Αν υπήρχε δυσλειτουργία στη
δομή (εγκέφαλος ή νευρικό σύστημα) τότε τα συμπτώματα θα έπρεπε να είναι σταθερά.
Όσοι όμως έχουν ασχοληθεί  με την δυσλεξία αλλά και τον αυτισμό, μπορούν να
διαβεβαιώσουν ότι τα συμπτώματα ΔΕΝ είναι σταθερά.

Για να είμαστε πιο ακριβείς τα συμπτώματα διαφέρουν από άτομο σε άτομο και από
μέρα σε μέρα ακόμα και στο ίδιο το άτομο.  Έτσι συμπεραίνουμε ότι ή η δομή αλλάζει
συνεχώς ή ότι το πρόβλημα της δυσλεξίας δημιουργείται από άλλους παράγοντες
διαφορετικούς απ’ αυτούς της δομικής λειτουργίας.

Αυτή είναι η συνειδητοποίηση που έχει οδηγήσει σε μια εξ’ ολοκλήρου νέα προσέγγιση
και αναζήτηση στα συμπτώματα της δυσλεξίας, ότι δηλαδή το πρόβλημα πηγάζει από
μια διανοητική λειτουργία ή επεξεργασία των εξωτερικών δεδομένων και ερεθισμάτων.
(εκτός των περιπτώσεων φυσικά που υπάρχει αποδεδειγμένος εγκεφαλικός τραυματισμός ή δυσλειτουργία)

Αυτή η διαφορετική διανοητική λειτουργία είναι μια αντιληπτική επεξεργασία που
αποτελεί μοναδικότητα των δυσλεξικών (και των αυτιστικών) και ευθύνεται για
πολλαπλά είδη δυσκολιών όταν έρχεται σε σύγκριση και σύγκρουση με τον κατεστημένο
τρόπο αντίληψης. Η διαφορτική αυτή όμως αντιληπτική διαδικασία που χρησιμοποιούν
οι δυσλεκτικοί και οι αυτιστικοί είναι αυτό που τους κάνει χαρισματικούς σε πολλούς
άλλους τομείς.  

Για να καταλάβουμε καλύτερα αυτή την κατάσταση που λέγεται δυσλεξία (και που είναι
ένα μέρος της όλης εικόνας που έχει ονομαστεί αυτισμός) πρέπει να κατανοήσουμε τους
διάφορους νοητικούς (cognitive) και αντιληπτικούς παράγοντες που την προκαλούν.

Αυτοί οι παράγοντες εμπίπτουν στις πιο κάτω κατηγόριες:

  1. Τα κοινά χαρακτηριστικά όλων των δυσλεκτικών και αυτιστικών
  2. Η ικανότητα να σκέφτονται με νοητικές εικόνες
  3. Η ικανότητα τους να συμπληρώνουν και να καταχωρούν επιλεκτικά νοητικές
    εικόνες.
  4. Την αντιληπτική και αισθητηριακή διαδικασία που χρησιμοποιούν.
  5. Την κοινή ανατομία των συμπτωμάτων της δυσλεξίας και του αυτισμού
  6. Την πρόωρη άφιξη τους στο σημείο σύγχυσης με αποτέλεσμα την περαιτέρω
    επιδείνωση των συμπτωμάτων μιά και το συναισθηματικό άγχος μπλοκάρει
    εντελώς την λογική σκέψη
  7. Τις καταναγκαστικές λύσεις, συστήματα, ρουτίνες κτλ. που υιοθετούν για να
    σταματούν τους αποπροσανατολισμούς

Οι διανοητικοί και αντιληπτικοί παράγοντες πιο πάνω ευθύνονται για όλα τα
χαρακτηριστικά που αναφέρονται ως δυσλεκτικά ή/και αυτιστικά και επεξηγούν τις
διάφορες μορφές και στάδια των συμπτωμάτων.

Ανατομία της μαθησιακής δυσκολίας:

  1. To άτομο έρχεται αντιμέτωπο μ’ ένα άγνωστο ερέθισμα. Αυτό μπορεί να είναι μια
    λέξη, (γραπτή ή προφορική) ένα σύμβολο ή ένα αντικείμενο.
  2. Η ανικανότητα αναγνώρισης προκαλεί σύγχυση και άγχος.
  3. Το άγχος αυτόματα προκαλεί δυσλειτουργία της λογικής σκέψης. Ο δυσλεκτικός
    ή/και αυτιστικός μαθητής τότε δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει την λογική σκέψη για
    να εξετάσει νοητικά τα ερεθίσματα που λάμβάνει απο το περιβάλλον του, στην
    προσπάθεια του να αναγνωρίσει και να λύσει τη σύγχυση του.
  4. Το άγχος προκαλεί και λανθασμένες αισθητηριακές αντιλήψεις διότι ο εγκέφαλος
    έχει μπεί σε μιά κατάσταση είτε επίθεσης είτε άμυνας (οι δύο αντιδράσεις που
    προκαλεί ο φόβος που συνυπάρχει με το άγχος). Οι αντιλήψεις που το άτομο
    δέχεται και επεξεργάζεται καταγράφονται στο εγκέφαλο ως πραγματικότητες διότι
    αυτό είναι που βιώνει εκείνη τη στιγμή μέσα στην κατάσταση άγχους.
  5. Οι λανθασμένες αισθητηριακές αντιλήψεις καταγράφουν λανθασμένες
    πληροφορίες. Το δυσλεξικό άτομο όπως και το αυτιστικό άτομο έχει αναπτύξει την
    ικανότητα να συμπληρώνει νοητικά εικόνες για ν’ αποφεύγει τις συγχύσεις διότι η
    σύγχυση προκαλεί μπλοκάρισμα της λογικής σκέψης στην οποία βασίζεται η όλη
    λειτουργία του εγκεφάλου, άρα και δυσλειτυργία.
  6. Η δυσλειτουργία προκαλεί λανθασμένες πληροφορίες και λάθη.  Ο δυσλεκτικός
    ή/και αυτιστικός μαθητής δεν μπορεί ν’ αναγνωρίσει τις λανθασμένες πληροφορίες
    ως λανθασμένες διότι έχουν καταγράφει στον εγκέφαλο του ως πραγματικές.
  7. Τα λάθη προκαλούν συναισθηματικές αντιδράσεις όπως ξεσπασμα θυμού/άγχους.
    Σε κανένα δεν αρέσει να κάνει λάθη, αλλά για έναν δυσλεκτικό/αυτιστικό το να
    κάνεις λάθος είναι μεγάλη ντροπή.
  8. Οι συναισθηματικές αντιδράσεις εκφράζονται με αισθήματα αγανάκτησης. Η
    αγανάκτηση που εξωτεριεκύεται με ένα ξέσπασμα θυμού/άγχους είναι ένα
    αποτέλεσμα των λαθών και της συναισθηματικής αντίδρασης, απογοήτευσης.
  9. Υιοθετούνται ή δημιουργούνται καταναγκαστικές λύσεις για τη λύση του
    προβλήματος και της σύγχυσης: π.χ. μια λύση υιοθετείται για να μας βοηθήσει ν’
    αναγνωρίσουμε κάτι ή να κάνουμε κάτι. Συνήθως αυτή η λύση είχε βοηθήσει στο
    παρελθόν σε κάποιο πρόβλημα, οπότε αρχειοθετήθικε στη μνήμη σαν την "μόνη"
    λύση που πραγματικά βοηθά.
  10. Αυτές οι λύσεις συνήθως υιοθετούνται γύρω στην ηλικία των 6-9 χρόνων.
    Υιοθετώντας τις λύσεις αυτές (σύστημα/ρουτίνα), ο δυσλεκτικός ή/και αυτιστικός
    μαθητής τώρα αντί να συγχυστεί προτρέχει στην καταναγκαστική λύση για να
    ξεπεράσει την σύγχυση του εφ' όσον η εμπειρία της επίλυσης όμοιου προβλήματος
    του παρελθόντως έχει εξίσου καταγραφεί στη μνήμη.

Οι μαθησιακές δυσκολίες που εμφανίζονται σε θέματα ανάγνωσης, γραφής,
δυσγραφίας, μαθηματικών, (Dyscalculia, Acalculia) προσανατολισμού στο χώρο,
δυσκολία στην κατανόηση του χρόνου, ελλειμματικής προσοχής, και υπερκινητικότητας
(ΔΕΠ-Υ).είναι η σύνθεση των καταναγκαστικών λύσεων που το άτομο υιοθετεί.

Οι καταναγκαστικές λύσεις είναι αυτές που παραλύουν τη διαδικασία της μάθησης διότι
η καταναγκαστική λύση έχει πιά καταγραφεί σαν την "μόνη" λύση. Εδώ είναι που η
επέμβαση του γονέα ή/και δασκάλου/καθηγητή είναι άκρως αναγκαία ώστε να
βοηθήσουν τον μαθητή να μάθει πως να αναζητά και άλλες λύσεις, εκτός απο την μία
στην οποία έχει κατασταλάξει!

Πως μπορεί να μάθει ο δυσλεκτικός ή/και αυτιστικός μαθητής να αναζητά νέες λύσεις
στα γνώριμα ή άγνωστα προβλήματα;

Η συμβουλή που μας δίνει ο καθηγητής Τony Attwood είναι:

Αν το άτομο με Αυτισμό / Άσπεργκερ δεν καταλαβαίνει τις πληροφορίες μέσα στην τάξη
μπορεί να τις μάθει από ένα καλό βιβλίο κειμένων. Αν δεν καταλάβεις το κείμενο στο
βιβλίο μπορείς να ξαναδιαβάσεις την πρόταση αργά. Όμως δεν μπορείς να πεις στον
καθηγητή "συγνώμη κύριε, μπορείτε να το επαναλάβετε πιο αργά για να το καταλάβω;"
Με το βιβλίο όμως μπορείς να το επαναλάβεις και να το διαβάσεις όσο αργά θες.

Έτσι αν οι αυτιστικοί ή Άσπεργκερ μαθητές δεν καταλάβουν την ιδέα στο μάθημα, ένα
καλό βιβλίο μπορεί να είναι ο τρόπος τους για να μάθουν. να στα πέντε παιδιά με
Άσπεργκερ έχει σχετικά ανεπτυγμένες οπτικές δεξιότητες. Αυτά τα παιδιά μαθαίνουν
με τα μάτια τους. Ο καλύτερος τρόπος για να μάθουν είναι η επίδειξη.
Δείξτε τους και μη μιλάτε. Επιδείξτε το, δώστε παραδείγματα και θα το καταλάβουν.
Τη μάθηση μπορεί να διευκολύνει η παρατήρηση και οι εικόνες.

Το εξηγούσα αυτό και στους δασκάλους του Ντάνιελ.
Για τον Ντάνιελ ισχύει η έκφραση "μια εικόνα αξίζει όσο χίλιες λέξεις". Ο έφηβος
Ντάνιελ μας είπε, "στο μυαλό μου υπάρχει η εικόνα αλλά όχι οι χίλιες λέξεις που την
περιγράφουν". Το πρόβλημα είναι στη μετατροπή της σκέψης και του συναισθήματος
σε λόγια, οπότε δείχνοντας λύνεται το πρόβλημα.

Κάποιοι με Asperger είναι εξαιρετικοί στα μαθηματικά. Ο δάσκαλος λέει στην τάξη,
έχω ένα μαθηματικό πρόβλημα που πιστεύω οτι κανείς δεν μπορεί να λύσει.
Και το παιδί με Asperger λέει, "εγώ μπορώ, η απάντηση είναι 42".
Ο δάσκαλος λέει "Ναι, είναι 42". "Πως το έκανες αυτό; Ποια μέθοδο χρησιμοποίησες;"
"Είναι 42".
"Το μάντεψες;"
"Όχι, είναι 42".
"Δείξε μου τις εργασίες σου".
Δεν μπορούν όμως να μετατρέψουν τη διαδικασία της σκέψης τους σε λόγο για να σου
πουν πως το έκαναν. Αυτό σημαίνει οτι αν είναι μπερδεμένοι δεν μπορούν να
αρθρώσουν τη σκέψη τους για να σου πουν ποιό είναι το πρόβλημα μάθησής τους.

Συχνά σκέφτονται μαύρο-άσπρο, όταν αφορά την επίλυση προβλημάτων, ποιος τους
αρέσει και ποιος όχι. Αποφασίζουν εύκολα αν τους αρέσει κάποιος δάσκαλος ή όχι.
Αν δεν τους αρέσει ο δάσκαλος δε θέλουν να βρίσκονται μαζί του. Αν τους αρέσει θα
συνυπάρξουν πολύ καλά. Με τη σκέψη μαύρο-άσπρο και την επιθυμία για σιγουριά
δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν κάποιες καταστάσεις.

Δεν τους αρέσουν οι αλλαγές ή οι εκπλήξεις. Αν στη ζωή, στο σχολείο, στο σπίτι
ή στη δουλειά υπάρξει αλλαγή χρειάζεται να τους εξηγήσουν τι γίνεται, να τους
προετοιμάσουν και να τους διαβεβαιώσουν οτι όλα θα πάνε καλά.

Αν υπάρχει προετοιμασία και κατανόηση, μειώνεται το άγχος. Υπάρχει επίσης
καταναγκασμός για ολοκλήρωση. Ο δάσκαλος μπορεί να πει, "παιδιά ώρα για διάλειμμα
θα συνεχίσουμε αύριο". Όχι. Το παιδί με Άσπεργκερ πρέπει να το τελειώσει.
Δεν μπορεί να επαναρυθμίσει τον εγκέφαλό του για να προχωρήσει σε άλλη  
δραστηριότητα, εαν αυτή δεν τελειώσει. Είναι σαν να παρακολουθείς τηλεοπτικό
πρόγραμμα. Δε μπορείς να το σταματήσεις και να το αφήσεις στη μέση, πρέπει να το
δεις ολόκληρο. Υπάρχει καταναγκασμός για ολοκλήρωση.

Όταν απογοητεύονται, αντί για σταδιακή διαβάθμιση 1-2-3-4-5-6-7-8-9-10
Είναι 1-2, 9-10. Αυτό που θα αντιστοιχούσε στο 3-4-5-6-7-8, πάει στο 9-10! Αν έχουν
άγχος πανικοβάλλονται πολύ γρήγορα.

Όταν δουλεύετε με τέτοια άτομα παρακαλώ, στο παιχνίδι φροντίστε ώστε οι ικανότητές
σας να μην είναι τέλειες και δείξτε του πώς να χειρίζεται την απογοήτευση.
Για παράδειγμα έχετε κάτι που θέλετε να συναρμολογήσετε. Σας ζητώ να αρθρώσετε τη
σκέψη σας στο παιδί ώστε να ακούσει πως επιλύετε το πρόβλημα. Μπορείτε να πείτε
δυνατά ώστε να ακούει το παιδί "δε θα δουλέψει έτσι που το κάνω, έξυπνο θα ήταν
να δοκιμάσω άλλο τρόπο". Ή "Καλή προσπάθεια αλλά μάλλον δε λειτουργεί, ας πάρω
μια βαθιά ανάσα", "Αν είμαι ήρεμος, είμαι έξυπνος. Αν νευριάσω, θα το σπάσω."
"Θα δοκιμάσω άλλο τρόπο,  αλλά και πάλι δεν λειτουργεί". "Έξυπνο θα ήταν
να ζητήσω βοήθεια". "Μπορείς να με βοηθήσεις;"

Ετσι επιδεικνύετε στον μαθητή οτι είστε ήρεμος και έξυπνος. Δοκιμάζετε άλλο τρόπο
και ζητάτε βοήθεια. Αυτοί είναι τρόποι για την επίλυση των προβλημάτων.

Επίσης εξηγώ στα παιδιά οτι αν θέλουν να είναι δυνατοί πρέπει να γυμναστούν για
σωματική δύναμη. Αν θέλετε να είστε έξυπνοι όμως χρειάζεστε νοητική άσκηση με το να
κάνετε λάθη. Μαθαίνουμε περισσότερα από τα λάθη παρά από τις επιτυχίες. Το λάθος
αξίζει γιατί σου δίνει στοιχεία ή πληροφορίες. Ακόμα και το "τι να μην κάνεις",  είναι
χρήσιμη πληροφορία.

Έτσι προσεγγίζει το λάθος σαν ευκαιρία για μάθηση και όχι σαν καταστροφή. Έξυπνο
είναι να είσαι ήρεμος, να δοκιμάσεις άλλο τρόπο, να ζητήσεις βοήθεια. Να δεις τις
εναλλακτικές επιλογές, όταν είσαι ήρεμος είσαι έξυπνος. Αν ταραχτείς, ο δείκτης
νοημοσύνης πέφτει 30 βαθμούς. Αν θυμώσεις ο δείκτης νοημοσύνης πέφτει 60 βαθμούς.

Σχεδόν το 50% έχει πρόβλημα με τα μαθηματικά. Γι'αυτούς που δυσκολεύονται
να διαβάσουν συμβατικά προγράμματα μάθησης δεν επέδειξαν επιτυχία.
Τα άτομα με αυτισμό και Άσπεργκερ μαθαίνουν γρήγορα να διαβάζουν ή έχουν σοβαρό
πρόβλημα με το διάβασμα. Τους συναρπάζουν τα νούμερα, είναι 3 ετών και μπορούν να
μετρήσουν ως το 1000 ή απελπίζονται με τα νούμερα. Γι'αυτούς που είναι επιδέξιοι
στα νούμερα μπορούμε να διδάξουμε τα νούμερα ως ποσότητα.

Ίσως αντιλαμβάνονται τα νούμερα ως σχήματα. Και λύνουν μαθηματικά προβλήματα
με σχήματα που κινούνται ομαδικά. Για να κατανοήσετε και να εκτιμήσετε την ιδέα της
τετραγωνικής ρίζας πρέπει να ξέρετε τα νούμερα ως σχήματα. Σημαίνει οτι υπολογίζουν
την απάντηση 42 διαμέσω νοερής απεικόνισης και όχι με τη χρήση λέξεων.

Αυτοί που είναι καλοί με τα νούμερα λένε "το να μετατρέψω τη σκέψη μου σε λέξεις, με
καθυστερεί". Γι'αυτούς τα νούμερα είναι ένας διαφορετικός τρόπος μάθησης.
Δυσκολεύονται όμως να εξηγήσουν με λέξεις πως βρίσκουν την απάντηση και να
μετατρέψουν τη σκέψη σε ομιλία."

Απόσπασμα από το 3ήμερο σεμινάριο - Παρασκευή 22 Μαΐου 2009
ΝΟΗΤΙΚΕΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ:
ΕΝΑΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΗΣ
Επιστροφή


ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΑΥΤΙΣΤΙΚΩΝ ASPERGER ΚΑΙ ΥΛΑ
Email
info@aspergerhellas.org
ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ
SPERGER καιΥΛΑ
Α
ΥΤΙΣΤΙΚΟΙ